Dieta na kaca

Kac morderca, nie ma serca. Serio !!! Na całym świecie 3 miliony zgonów rocznie wynika ze szkodliwego spożywania alkoholu, co stanowi 5,3% wszystkich zgonów [1]. Z całą pewnością można dziś stwierdzić, że nie ma bezpiecznego poziomu dla spożycia alkoholu. W trosce o zdrowie, najlepiej unikać alkoholu i kropka. Niestety to co z pozoru wydaje się proste, trudno wprowadzić w życie. Nadmierne spożycie alkoholu odbija się negatywnie nie tylko na zdrowiu ale również samopoczuciu. Dotychczas nie wynaleziono leku na kaca, istnieją jednak pewne przesłanki by stwierdzić, że dieta może być pomocna w łagodzeniu jego objawów.  

CZYM JEST KAC ?

Kac alkoholowy jest definiowany jako doświadczenie różnych nieprzyjemnych efektów fizjologicznych i psychologicznych wynikających z konsumpcji dużych ilości alkoholu. Objawy występują kilka godzin po spożyciu alkoholu, ok. 10 godzin (zwykle gdy poziom alkoholu we krwi wynosi > 0,08%). Kac może trwać od kilku do nawet 24 h. Dotychczas zidentyfikowano ponad 47 objawów kaca, w tym najczęściej występujące zmęczenie, ból głowy, nudności, nadmierna potliwość, ból brzucha. Ponadto syndrom dnia poprzedniego powoduje szereg zaburzeń neurokognitywnych takich jak: upośledzenie uwagi, zapamiętywania, skupienia czy ograniczenie zdolności psychomotorycznych [2]. Jeśli planujesz podróż samochodem, dokończenie projektu w pracy lub masz ważny egzamin, odpuść sobie picie dla dobra siebie i innych. Z raportu przygotowanego na zlecenie firmy AlcoSense Laboratories, co drugi Polak oraz co trzecia Polka przyznają, że przynajmniej raz w życiu poszli do pracy będąc na kacu [3]. US Centre of Disease Control and Prevention szacuje, że spowodowana kacem zmniejszona produktywność w miejscu pracy, kosztowała USA blisko 179 mln $ w 2010 r [2].

DLACZEGO BOLI MNIE GŁOWA ?

Patofizjologia kaca nie jest do końca poznana. Istnieje szereg parametrów biochemicznych i neurohormonalnych, które mogą mieć wpływ na nasilenie objawów kaca. Alkohol zwiększa diurezę, głównie za sprawą hamowaniu aktywności hormonu wazopresyny. Związek ten ma właściwości antydiuretyczne, jego inhibicja przez etanol powoduję zwiększoną utratę wody i elektrolitów z moczem. Dlatego przed, podczas i po imprezie, nie zapomnij o odpowiednim nawodnieniu. Innym związkiem którego niedobory mogą wiązać się z nasileniem objawów kaca, jest glukoza. Hipoglikemia wynika z hamowania przez alkohol uwalniania glukozy z wątroby do krwi. Niski poziom cukru raczej nie umili poranka na kacu, więc pamiętaj o wyborze lekkostrawnych produktów węglowodanowych [2]. Wyśpij się i nie licz na słodkie sny. Badania wykazały, że spożywanie alkoholu znacznie obniża jakość snu ( choć może ułatwić zasypianie ) i zwiększa senność w ciągu następnego dnia po imprezie [4]. Inne hipotezy wyjaśniające dlaczego tak ciężko funkcjonować na kacu to stan zapalny wywołany przez alkohol, wpływ etanolu na poziom neurotransmiterów, genetyczna predyspozycja do występowania kaca, toksyczne działanie kongenerów i metabolitów takich jak aldehyd i kwas octowy [2].

MOCNA GŁOWA, KAC I GENY

Reakcje poszczególnych osób na podobne dawki etanolu mogą być zgoła inne. Osoby określane jako posiadające tzw. „mocną głowę”, mogą wypić relatywnie wysokie ilości alkoholu zanim będą odczuwać negatywne następstwa intoksykacji alkoholem etylowym. Znaczenie ma tu płeć, wiek, waga, skład ciała czy sam proces usuwania trucizny z organizmu. Choć alkohol i jego metabolizm to zupełnie inny temat do rozważań, warto zauważyć, że pakiet genów odpowiedzialnych za detoksykację etanolu w dużym stopniu warunkuje stopień nasilenia kaca. Metabolizm alkoholu etylowego odbywa się głównie za pomocą enzymatycznego układu dehydrogenaz, do którego należą dehydrogenaza alkoholowa oraz dehydrogenaza aldehydowa. Efektywność ich działania warunkowana jest genetycznie i odpowiada w jakim stopniu jesteśmy narażeniu na toksyczne działanie etanolu i jego metabolitów [5]. Proces ten obrazowo wyjaśnia poniższy schemat.

Produkty przemian alkoholu etylowego to kolejno aldehyd octowy i kwas octowy, ten ostatni ostatecznie rozkładany jest do wody i dwutlenku węgla. Zanim to jednak nastąpi zarówno nagromadzenie aldehydu octowego, jak i w mniejszym stopniu kwasu octowego, może odpowiadać za część przykrych objawów kaca. Niższą aktywność wspomnianych enzymów obserwuje się u Indian. Około 36% mieszkańców Azji Wschodniej doświadcza tzw. alcohol-induced flush reaction, czyli zaczerwienienia w różnych miejscach ciała, najczęściej twarzy, ramionach, karku, plecach. Reakcja jest wywołana niedoborem izoformy dehydrogenazy aldehydowej II i nagromadzeniem toksycznego aldehydu octowego. Inne populacje takie jak rdzenni Amerykanie, Australijczycy czy Brytyjczycy również doświadczają objawów takich jak tachykardia, bóle głowy, uderzenia gorąca po wypiciu niewielkiej ilości alkoholu. Może być to spowodowane zmianami w metabolizmie amin wazoaktywnych, czyli związków powodujących zmianę przepuszczalności naczyń krwionośnych do których zaliczamy m.in. histaminę i katecholaminy. Dla równowagi od 5 – 23 % społeczeństwa nie doświadcza kaca, mimo wysokiego spożycia alkoholu. Niestety genów tak łatwo nie zmienisz, ale masz wpływ na rodzaj wypijanego napoju alkoholowego [2].

KOLOROWE I SŁODKIE

Jak mawiał klasyk „Po czystej głowa nie boli” i prawdopodobnie miał rację. Wszystkiemu winne są tzw. kongenery, czyli substancje powstające podczas produkcji napojów alkoholowych. Odpowiadają one za ich bukiet smakowo – zapachowy. Do kontenerów zaliczamy metanol i inne alkohole (znane jako alkohole fuzlowe ), aceton , aldehyd octowy , estry , garbniki i aldehydy (np. furfural ). Szczególny wpływ na nasilenie objawów kaca, wydaje się mieć metanol. Dehydrogenaza alkoholowa metabolizuje metanol wolniej niż etanol, w wyniku czego powstają formaldehyd i kwas mrówkowy które, są bardzo toksyczne i mogą przyczyniać się do nasilenia kaca. Badania potwierdzają istotną korelację między występowaniem bólu głowy, nudności i zawrotów głowy,  a stężeniem metanolu w moczu, 6–11 godzin po spożyciu 50–80 g etanolu ( 150 – 250 ml 40 % wódki ) [2].

LEKI I POPULARNE ŚRODKI NA KACA

Alkohol może zmieniać działanie leków, a leki modyfikować metabolizm alkoholu. Jest to główny powód dla którego alkohol nie lubi się z lekami. Beztroskie stosowanie paracetamolu, aspiryny, ibuprofenu czy furaginy, zaraz po lub podczas zakrapianej alkoholem imprezy może skutkować dysfunkcją wątroby i zwiększonym ryzykiem uszkodzenia śluzówki żołądka, wrzodów i krwawień z układu pokarmowego. Ponadto część z leków blokuje działanie enzymów uczestniczących w przemianach etanolu, zwiększając objawy kaca i zatrucia alkoholowego. Popularna aspiryna blokując dehydrogenazę alkoholową powoduje kumulację etanolu i narażenie na jego toksyczne działanie. Z kolei furagina może działać podobnie jak grzyb Czernidłak pospolity zawierający koprynę czy Esperal (disulfiram), środek stosowany w leczeniu alkoholizmu. Związki te hamują dehydrogenazę aldehydową i prowadzą do kumulacji toksycznego aldehydu octowego [6,7,8]. Alkohol i leki to nie jest dobre połączenie, choć istnieją badania potwierdzające skuteczność niektórych medykamentów w leczeniu kaca. W 1983 r. przeprowadzono badanie w celu zbadania efektów kwasu tolfenamowego (200 mg) na objawy kaca. Środek przyjmowano przed piciem alkoholu oraz tuż przed pójściem spać. Trzydziestu uczestników badania zgłaszało znaczną redukcję większości objawów kaca w tym bólu głowy (85%), nudności (86%), wymiotów (100%) i rozdrażnienia (90%) w 8-12 h po wypiciu alkoholu. Kwas tolfenamowy to niesteroidowy lek przeciwzapalny, wchodzący w skład środków przeciwmigrenowych [9]. Obiecujące wyniki badań wykazują również Inne farmaceutyki pomocne w zwalczaniu kaca m.in pirytinol i chlormetiazol [10]. Nie należy jednak eksperymentować z lekami na własną rękę i każdą możliwą interakcję z alkoholem skonsultować z lekarzem. Bez recepty dostępnych jest natomiast wiele suplementów rzekomo poprawiających samopoczucie na kacu. Z analizy przeprowadzonej na portalu www.pantabletka.pl, można wywnioskować, że efekt ich działania jest porównywalny do placebo lub przyjęcia słusznej ilości wody z elektrolitami. Zachęcam do przeczytania pełnej wersji artykułu na stronie autora.

SUBSTANCJE POMOCNE W LECZENIU KACA

Wybrane produkty spożywcze i suplementy, mogą znacząco wpływać na objawy kaca. Mechanizm ich działania opiera się głównie na zwalczaniu stanu zapalnego wywołanego przez etanol, modyfikacji metabolizmu alkoholu jak i zwalczania szeroko rozumianych objawów kaca. Wśród produktów oferowanych na rynku można wyodrębnić złożone preparaty wieloskładnikowe oraz pojedynce substancje pomagające w walce z syndromem dnia poprzedniego. Poniższe zestawienie przedstawia jedynie badania z udziałem ludzi w których testowany produkt okazał się skuteczny.

PREPARATY WIELOSKŁADNIKOWE POMOCNE W ZWALCZANIU KACA

• PREPARAT ZIOŁOWY DTS 20 [ 40 % Jemioła pospolita (V. album L.) 30 % Kolcowój chiński (L. chinense L.) 20 % Grzyb Chaga (I. obliquus), 10 % Eleuterokok kolczysty (A. senticosus H.) ] – DTS20 obniżył poziom alkoholu we krwi i wzmógł aktywność przeciwutleniaczy w osoczu u ochotników spożywających alkohol. Preparat nie wpływał na poziom enzymów wątrobowych (ALT i AST) [11].
• SOK AGP [ Mix soku z zioła Angelica keiskei, soku z winogron i soku z gruszki w proporcji 1:1:1 ] – Sok AGP zmniejszał poziom metabolitów alkoholu w osoczu i objawy kaca u zdrowych osób dorosłych. Sok wykazał działanie przeciwutleniające i zwiększył aktywność enzymów metabolizujących alkohol. Tak więc sok AGP może być pomocny w łagodzeniu objawów kaca alkoholowego takich jak: pragnienie, ból głowy i zawroty głowy. Ale wydaje się pozostawać bez wpływu na: senność, nudności i ból brzucha [12].
• FORMUŁA KSS [ Kitsuraku (rdzeń z Citrus tangerine Hort. et Tanaka), Shokyo (kłącze of Zingiber officinale), brązowy cukier ] – KSS to tradycyjna chińska receptura ziołowa, stosowana do leczenia dyskomfortu i zimna w jamie brzusznej po spożyciu dużej ilości alkoholu. W cytowanym badaniu, preparat łagodził objawy kaca takie jak: nudności, wymioty i biegunki. Ponadto uczestnicy badania raportowali, że ogólny wskaźnik dotkliwości kaca znacznie się zmniejszył. Formuła KSS była najskuteczniejsza przy zastosowaniu profilaktycznym (5 godzin przed piciem alkoholu). Formuła KSS nie skróciła czasu trwania kaca alkoholowego, jedynie zmniejszyła część jego objawów [13].
• LIV. 52 [ Capparis spinosae cortex, Cichorii intybus semen, Solani nigri herba, Terminaliae arjunae cortex, Cassiae occidentalis semen, Achilleae millefolii semen, Tamarix gallicae herba, Mandur Bhasma ] – Liv. 52 to znany suplement wspierający pracę i regenerację wątroby. Jego formuła oparta jest o naturalne zioła używane od tysięcy lat w Ajurwedzie. W badaniach dotyczących wpływu Liv.52 na objawy kaca, preparat spowodował spadek ich nasilenia oraz znaczne zmniejszenie stężenia etanolu i aldehydu octowego we krwi i moczu [24].
• SUPLEMENT After-Effect © – Uczestnicy badania przed spożyciem alkoholu zażywali trzy tabletki suplementu, a potem dwie tuż przed snem. Następnego dnia wypełnili ankietę dotyczącą ilości spożywanego alkoholu oraz nasilenia objawów kaca. 88% uczestników stwierdziło, że After-Effect © skutecznie redukuje kaca alkoholowego. Suplement znacznie poprawił ogólny stopień nasilenia kaca i większość jego objawów, z wyjątkiem kołatania serca. Ponadto podczas stosowania preparatu odnotowano znaczną redukcję stopnia nasilenia problemów z koncentracją. Należy wspomnieć, że badanie ma wiele ograniczeń m.in brak grupy placebo, wcześniejsza znajomość prepartu przez uczestników badania. Mechanizm działania preparatu w główniej mierze oparty jest o przeciwzapalne i antyoksydacyjne właściwości jego składników [14].

POJEDYŃCZE SUBSTANCJE POMOCNE W ZWALCZANIU KACA

• KUDZU [ Pueraria lobata ] – Opornik łatkowaty to roślina z rodziny bobowatych. W lecznictwie wykorzystuje się kwiaty i korzeń kudzu. Ekstrakt z kwiatów Pueraria thomsonii sprzyja eliminacji acetaldehydu u ludzi. Przez co może łagodzić toksyczność aldehydu octowego i objawy kaca takie jak: zaczerwienienie, kołatanie serca, ból głowy itp. [15]. Pomocny w leczeniu kaca wydaje się być również korzeń kudzu. W badaniu przeprowadzonym na grupie osób z problemem alkoholowym, którzy przez 7 dni przyjmowali eskrakt z korzenia kudzu lub placebo, znacznie zmniejszyła się ilość wypitego alkoholu. Należy zaznaczyć, że uczestnicy mieli dostęp do ulubionej marki piwa i mogli wypić ile chcieli [16]. Inne doniesienia sugerują, że już pojedyńcza dawka ekstraktu z korzenia kudzu, istotnie zmniejsza ilość wypitego alkoholu [17].
• ŻEŃ – SZEŃ SYBERYJSKI  [ Acanthopanax senticosus ] – bogaty w polifenole ekstrakt z tej rośliny, nie ma wpływu na farmakokinetykę alkoholu, jednak zmniejsza część objawów kaca (tj. zmęczenie, ból głowy, zawroty głowy, ból brzucha i nudności) oraz całkowite jego nasilenie. Ekstrakt ten  może działać poprzez hamowanie wywołanej alkoholem hipoglikemii i reakcji zapalnej ( obniża poziom białka CRP we krwi ) [18].
• SOK Z GRUSZKI KOREAŃSKIEJ [ Pyrus pyrifolia ] – Całkowity i średni stopień nasilenia kaca został zmniejszony o 16% i 21% przez picie soku. Podawano 220 ml soku 30 min przed konsumpcją alkoholu [19].
• ŻEŃ-SZEŃ CZERWONY [ Panax ginseng ] – zmniejsza objawy kaca poprzez obniżenie poziomu alkoholu wydychanego i w osoczu. W badaniu podawano 100 ml napoju z żeń-szeniem w ciągu 5 min od spożycia alkoholu [20].
• CYNK I WITAMINA B3 – Oba te składniki odżywcze są niezbędne do skutecznego metabolizmu alkoholu. Ich odpowiednia podaż z dietą zmniejsza nasilenie kaca. Cynk bierze udział w konwersji etanolu w aldehyd octowy. Kwas nikotynowy i jego odpowiedniki są dietetycznymi źródłami zarówno NAD +, jak i NADP + , które razem katalizują metabolizm alkoholu [23]. 
• SŁODKA LIMONKA, GRUSZKA, WODA KOKOSOWA, OGÓREK, POMIDOR, SER – zwiększają aktywność enzymów odpowiedzialnych za metabolizm alkoholu [5].
• OPUNCJA FIGOWA [ Opuntia ficus indica ] – Objawy kaca alkoholowego są w dużej mierze spowodowane aktywacją stanu zapalnego. Ekstrakt z tej rośliny ma umiarkowany wpływ na zmniejszenie objawów kaca, prawdopodobnie poprzez hamowanie produkcji mediatorów zapalnych [21].
• HOWENIA SŁODKA [ Hovenia dulcis ] – Estrakt z owoców Hovenia dulcis znacznie obniżył stężenie cytokin we krwi, które wzrosło po spożyciu alkoholu. Towarzyszyło temu zmniejszenie ogólnego nasilenia kaca. Co ciekawe, preparat nie miał wpływu na metabolizm alkoholu, jedynie wykazał działanie przeciwzapalnie [22].

KAC – JAK GO POKONAĆ

1. ZACHOWAJ UMIAR W JEDZENIU I PICIU.
2. WYŚPIJ SIĘ PRZED I PO IMPREZIE.
3. NAWADNIAJ SIĘ, PIJ GŁÓWNIE WODĘ, DUŻO WODY – PRZED, PO I W TRAKCIE IMPREZY.
4. MOŻESZ PRZYGOTOWAĆ DOMOWY IZOTONIK LUB DODAĆ APTECZNE ELEKTROLITY.
5. JEDZ !!! Z PUSTYM ŻOŁĄDKIEM SZYBCIEJ SKOŃCZYSZ ZABAWĘ.
6. WEŹ POD UWAGĘ ILOŚĆ KONGENERÓW W NAPOJACH ALKOHOLOWYCH.
7. UWAŻAJ Z LEKAMI, NAJLEPIEJ NIE ŁĄCZ ICH Z ALKOHOLEM.
8. SUPLEMENTY TAKIE JAK WITAMINA C, NAC, ELEKTROLITY, MAGNEZ, CYNK, B COMPLEX, PREPARATY WPOMAGAJĄCE PRACĘ WĄTROBY – MOGĄ BYĆ POMOCNE.
9. RÓWNIEŻ PRODUKTY I SUPLEMENTY OPISANE WCZEŚNIEJ MOGĄ BYĆ POMOCNE, W SZCZEGÓLNOŚCI SOK Z GRUSZKI, WODA KOKOSOWA, LIMONKA, MANGO, ARBUZ, OGÓREK CZY POMIDOR. 
10. KAWA CZY ENERGETYKI MOGĄ MASKOWAĆ SKUTKI UPOJENIA ALKOHOLOWEGO, RACZEJ NIE POMOGĄ ZMNIEJSZYĆ OBJAWÓW KACA.